|
"Živeti u 21. veku" znači "biti informisan":
Evropske i nacionalne institutcije važne za
pitanja specijalističke edukacije i treninga u oblastima torakalne, kardio i vaskularne hirurgije
(linkovi):
Edukacioni materijal (Power Pint Slide Show):
Terminološki podsetnik:
Osnovna nastava:
Studije za sticanje naziva "doktor medicine"
traju šest godina u okviru dvanaest semestara, što
odgovara broju od 360 bodova u evropskom sistemu za
prenos kredita.
Poslediplomska nastava:
obuhvata nastavu za sticanje naučnih zvanja
(magistra i doktora nauka), akademskiu
specijalizaciju, kao
i specijalističke zdravstvene studije
za sticanje zvanja specijaliste osnovne
specijalizacije u zdravstvenoj struci i specijaliste
uže
specijalizacije u zdravstvenoj struci.
Upis na ove studije regulisan je Statutom Fakulteta.
Kontinuirana medicinska edukacija (CME):
podrazumeva sve oblike poslediplomskog usavršavanja
koji se organizuju na MF nezavisno od redovnih
poslediplomskih studija. Organizuje ih
Centar za CME.
Obuhvata:
kurseve, predavanja, sastanke radnih grupa, seminare,
individualno usavršavanje, konsultacije, štampane,
video i kompjuterski pomognute načine obrazovanja,
kao i druge oblike prenošenja znanja i informacija.
Svi oblici kontinuirane medicinske edukacije podležu
kontroli kvaliteta.
Stalno
usavršavanje u oblasti javnog zdravlja:
podrazumeva sve oblike poslediplomskog usavršavanja
koji se organizuju na MF nezavisno od redovnih
poslediplomskih studija. Organizuje ih i
izvodi
Škola javnog zdravlja MF.
Obuhvata:
kurseve, predavanja, sastanke radnih grupa, seminare,
individualno usavršavanje, konsultacije, štampane,
video i kompjuterski pomognute načine obrazovanja,
kao i druge oblike prenošenja znanja i informacija.
Svi oblici ovog tipa stalnog usavršavanja podležu
kontroli kvaliteta.
Srbija i
Evropa:
Trenutno stanje
u Srbiji
u pogledu edukacije, treninga i mogućnosti
sticanja srtifikata specijalističkih i naučnih zvanja
u oblastima torakalne, kardio i vaskularne hirurgije:
-
TORAKALNA HIRURGIJA
- postoji
kao osnovna (mono) specijalizacija u zdravstvenoj
struci. Edukacioni program
traje 5 godina i omogućava sticanje diplome sa specijalističkim
zvanjem "torakalni hirurg".
Katedra za
specijalističke studije
postoji
u spisku
"osnovnih specijalizacija
u zdravstvenoj struci" MF
u Beogradu.
-
KARDIOHIRURGIJA
- ne postoji
ni kao
osnovna (mono) specijalizacija u zdravstvenoj
struci, niti kao
uža specijalizacija u zdravstvenoj struci (subspecijalizacija).
Ne postoje
mogućnosti formalnog sticanja zvanja "kardiohirurg".
Ne postoji
aktivna katedra na MF. Katedra za
kardiohirurgiju odavno
formalno postoji u
spisku
"užih specializacija u
zdravstvenoj struci"
MF u Beogradu, međutim, ova katedra nikada nije
bila aktivirana (zašto)?!
-
VASKULARNA HIRURGIJA
- ne postoji kao
osnovna (mono) specijalizacija u zdravstvenoj
struci.
Postoji kao
uža specijalizacija u zdravstvenoj struci (angiologija,
vaskularna hirurgija). Edukacioni program traje 18
(angiologija), odnosno 24 meseca (vaskularna
hirurgija) i omogućava sticanje diploma sa
subspecijalističkim zvanjima "angiolog" i "vaskularni
hirurg".
Postoje
katedre za
poslediplomske naučne
studije (vaskularna hirurgija sa
angiologijom) i
uže specijalizacije u
zdravstvenoj struci
(vaskularna hirurgija, angiologija) na MF u
Beogradu.
Trenutno stanje
u Evropi
u pogledu edukacije, treninga i mogućnosti
sticanja srtifikata specijalističkih i naučnih zvanja
u oblastima torakalne, kardio i vaskularne hirurgije:
-
TORAKALNA HIRURGIJA
- postoji kao mono- (torakalna hirurgija) i
kombinovana specijalizacija (kardio-torakalna
hirurgija). Edukacioni program traje minimum 6
godina i diploma sa zvanjem "torakalni hirurg"
odnosno "kardio-torakalni hirurg" dodeljuje se na
nacionalnom i evropskom nivou. Evropski boardovi za
torakalnu (EBTS) i kardiotorakalnu hirurgiju (EBCTS)
registrovani su u Evropskoj Uniji Medicinskih
Specijalista (UEMS).
Zadatak boardova i
UEMS-a je da obezbedi uniformne kriterijume za
sticanje i resertifikaciju zvanja (kroz CME
aktivnosti i polaganjem sertifikacionih ispita) u
okviru EU.
-
KARDIOHIRURGIJA
- postoji uglavnom kao kombinovana specijalizacija
(kardio-torakalna hirurgija). Postoji veliki
disperzietet u pogledu edukacije, treninga i
sertifikacije, čak i u zemljama EU (monospecijalzacija
kardiohirurgije, odnosno kombinovane
specijalizacije: kardio-vaskularne ili
kardio-torakalne hirurgije ili
nema uopšte specijalističkog programa). Tamo gde
postoji, edukacioni program traje minimum 6 godina
i diploma sa zvanjem "kardiohirurg", "kardio-vaskularni
hirurg" ili (najčešće) "kardio-torakalni hirurg",
dodeljuje se na nacionalnom i evropskom nivou.
Evropski board za kardio-torakalnu hirurgiju (EBCTS)
registrovan u Evropskoj Uniji Medicinskih
Specijalista (UEMS).
Zadatak boarda i
UEMS-a je da obezbedi uniformne kriterijume za
sticanje i resertifikaciju zvanja (kroz CME
aktivnosti i polaganjem sertifikacionih ispita) u
okviru EU.
-
VASKULARNA HIRURGIJA
-
postoji kao
monospecijalizacija (vaskularna hirurgija).
Edukacioni program traje minimum 6 godina i
diploma sa zvanjem "vaskularni hirurg" dodeljuje
se na nacionalnom i evropskom nivou. Evropski
board za vaskularnu hirurgiju (EBVS) registrovan
je u Evropskoj Uniji Medicinskih Specijalista (UEMS).
Zadatak boarda i
UEMS-a je da obezbedi uniformne kriterijume za
sticanje i resertifikaciju zvanja (kroz CME
aktivnosti i polaganjem sertifikacionih ispita) u
okviru EU.
Jednostavno, sveobuhvatno, racionalno,
internacionalno prepoznatljivo:
Na IV Kongresu UKVHS,
sa međunarodnim učešćem, održanom u Beogradu (novembar
2005), pod tematskim naslovom:
"Evropski i globalni standardi edukacije i treninga
u torakalnoj, kardio i vaskularnoj hirurgiji: U
susret evropski integrisanom nacionalnom programu",
promovisan je
"Beogradski projekat 1-3-5".
Usvajanjem i
sprovođenjem ovog projekta na nacionalnom nivou, na
najjednostavniji način bi se rešili ključni problemi
edukacije i treninga u oblastima tri veoma srodne (strateški,
klinički, anatomski i fiziološki), hirurške grane:
torakalne, kardio i vaskularne hirurgije.
Edukaciono stablo (algoritam)
ovog projekta, ne samo da omogućava njegovo idealno
prilagođavanje realnim potrebama i standardima
kvaliteta u edukaciji kadrova na nacionalnom nivou,
već predstavlja i optimalan model, koji bi mogao da
posluži kao obrazac unifikacije evropskih i
globalnih edukacionih programa. Ovakva konstatacija
nije samo subjektivna ocena, već je potvrda za to
dobijena i od značajnih institucija (World Bank,
World Heart Foundation, International Credentialing
Commitee) i pojedinaca uključenih u ovu problematiku
na međunarodnom nivou (Prof. Robert Replogle, USA;
Prof. Jim Cox, USA; Prof. Leonard Harvey, GB; Prof.
Antoon Lerut, BE;...). Ovaj Projekat je uspešno
prezentovan i na "2nd Global Forum on Humanitarian
Medicine in Cardiology and Cardiac Surgery" (May 26
- 28, 2005 Geneva, Switzerland).
Ideja da se IV
kongres UKVHS i navedeni tematski sastanak pretvore
u operativnu inicijativu za pokretanje regionalnog
projekta, nažalost, nije realizovana, pre svega,
zbog neshvatljivog i evidentnog izostanka volje
domaće stručne kohorte! (prim. Ovo je najblaža
kvalifikacija za spremnost ključnih ljudi srpske
torakalne, kardio i vaskularne hirurgije, da
sarađuju međusobno u cilju opšteg dobra, a pre
svega, u cilju dobrobiti za dolazeće generacije
hirurga).
Šta predlaže "Beogradski
projekat 1-3-5"? Koje su njegove dobre, a koje loše
strane? Ko i šta dobija, a ko i šta gubi usvajanjem
i sprovođenjem ovog programa? Da li je projekat
izvodljiv, isplativ, racionalan, adaptabilan,
kompatibilan?
Umesto konzistentnih i argumentovanih
odgovora na ova ključna pitanja, protekli sastanak
je još jednom potvrdio da su svi naši problemi u
nama samima. Najzad, evo i odgovora na prethodna
pitanja.
"Beogradski projekat
1-3-5" predlaže
postojanje specijalističkog programa
torako-kardio-vaskularne hirurgije, koji bi imao
(blok dijagram 1):
-
1 opšte zajedničko
stablo za sve polaznike (u trajanju od minimalno 2
godine)
-
3 osnovne
specijalističke ramifikacije (svaka u trajanju od
najmanje 4 godine) za koje bi bile zadužene 3
posebne katedre (torakalna hirurgija,
kardiohirurgija, vaskularna hirurgija)
-
5 mogućih licenci
specijalističkog zvanja, koje bi se sticale po
završenom opštem i specijalističkom delu edukacionog
programa.
Dijagram 1 -
Algoritam edukacionog stabla "Beogradski projekat 1-3-5"
U realizaciji opšteg
zajedničkog stabla edukacionog programa učestvovale
bi ravnopravno sve tri katedre. Polaznici bi sticali
neophodna znanja i veštine iz oblasti opšte
hirurgije, urgentne hirurgije i intenzivne nege, na
način i u obimu neophodnom za njihova buduća zvanja.
Shodno potrebama
(definisanim na nacionalnom nivou, u koordinaciji sa
nadležnim ministarstvima) i shodno individualnim
afinitetima polaznika, dalje usavršavanje bi se
odvijalo u okviru nadležnosti jedne od tri nezavisne
specijalističke katedre, sa unapred planiranim
programom obaveznog kruženja na ostalim katedrama.
Trajanje kruženja i obim aktivnosti polaznika,
zavisile bi od ciljne licence zvanja za koju se
edukuje (prema prethodno objašnjenim kriterijumima).
U slučajevima kada se
kandidat usmerava na (ili odabira) monospecijalizaciju
(torakalna, kardio ili vaskularna hirurgia), minimum
trajanja kruženja na ostalim katedrama bi iznosio po
6 meseci na svakoj od njih. Ostatak vremena
(najmanje 3 godine), kandidat bi provodio na katedri
koja obezbeđuje licencu mono-specijalističkog
zvanja. Na taj način, bilo koju od tri moguće
mono-specijalizacije da odabere, kandidat bi stekao
neophodna znanja i veštine i iz druge dve
specijalističke grane, što je od neprocenjive
važnosti za njegovu kompetententost.
U slučajevima kada se
kandidat usmerava na (ili odabira) kombinovanu
specijalizaciju (kardio-torakalna ili
kardio-vaskularna hirurgija), minimum trajanja
kruženja na preostaloj katedri bi iznosio 6 meseci,
dok bi trajanje i obim aktivnosti polaznika na
katedrama koje obezbeđuju licencu kombinovanog
specijalističkog zvanja iznosio najmanje po 2
godine.
Nezavisne katedre
(torakalna hirurgija, kardiohirurgija i vaskularna
hirurgija) imale bi zadatak da organizuju i omoguće
realizaciju specifičnog naučno-istraživačkog rada
("research") za specijalizante i specijaliste. Pored
toga, katedre bi trebalo da organizuju i doktorske
studije u okviru poslediplomske nastave za sticanje
naučnih zvanja. Jedan od veoma važnih zadataka i
obaveza katedri, bila bi organizacija, realizacija
i praćenje aktivnosti u okviru CME.
Licence
specijalističih zvanja, stečene nakon kompletiranog
programa, važile bi ograničeni period vremena (2-5
godina). Re-licenciranje zvanja bi bilo moguće na
dva načina: prikupljanjem potrebne kvote CME kredita
ili polaganjem sertifikacionog ispita pred komisijom
koju određuju katedre (u skladu sa primarnom
licencom koju je specijalista prethodno stekao).
Prestanak važenja licence nastaje u slučajevima:
nedovoljne CME aktivnosti ili u skladu sa drugim
propisima, koji bi bili usaglašeni sa lekarskom
komorom.
Dobre strane "Beogradskog projekta
1-3-5"
Predloženi projekat,
objektivno i nedvosmisleno, predstavlja značajan
napredak u odnosu na dosadašnje postojeće i
nepostojeće nacionalne programe edukacije i
treninga u ovim hirurškim oblastima. Projektom se na najbolji i najracionalnihi
način angažuju i koriste postojeći kadrovski i drugi
edukacioni resursi (nastavne baze). Postojanje tri
katedre omogućilo bi angažovanje novih kadrova
(saradnika i nastavnika), čime bi se otvorile bolje
perspektive za veće naučno-nastavno angažovanje
madih ljudi iz struke. Edukaciono stablo projekta,
njegovi nosioci i polaznici, predstavljali bi
referntnu instancu u okviru koje bi se, u saradnji
sa ministarstvom zdravlja i lekarskom komorom,
kreirale nacionalne strategije srpske torakalne,
kardio i vaskularne hirurgije. Predlog projekta je
nastao nakon višegodišnjeg praćenja aktuelne prakse
u Srbiji (analizom dobrih i loših stana iste) kao i
minucioznom analizom trendova i preporuka
najrelevantnijih međunarodnih instanci, zaduženih za
specijalističku edukaciju i trening (videti linkove
na početku stranice). Predloženo edukaciono stablo,
kao i kompletna logistika programa, u
punoj su saglasnosti za Bolonjskom deklaracijom i
Zakonom o visokom obrazovanju. Na osnovu
mnogobrojnih kontakata, ostvarenih sa
najeminentnijim međunarodnim organizacijama i
istaknutim pojedincima, "Beogradski projekat 1-3-5"
je ocenjen kao "odličan nacionalni ili regionalni
templat" koji bi mogao da bude usvojen kao
međunarodni standard edukacije i treninga u
torakalnoj, kardio i vaskularnoj hirurgiji (ocena
Prof. Roberta Replogle-a, direktora International
Credentialing Committee). Pozitivne ocene iz
inostranstva su garancija kompatibilnosti sa
standardima kvaliteta EU, što je neophodan preduslov
za svaki specijalistički edukacioni program.
Loše strane "Beogradskog projekta 1-3-5"
Najlošija strana ovog
Projekta je činjenica da je on nastao u Srbiji. To
implicira da u njegovoj konstruktivnoj i kritičkoj
analizi treba najpre da učestvuju hirurzi koji se
trenutno bave ovim važnim granama hirurgije.
Akademska inertnost i nespremnost da se shvati
objektivna potreba značajnih promena u sadašnjoj
lošoj praksi, u kombinaciji sa poslovično lošim
mentalitetom (postojanje brojnih i raznovrsnih
konflikta interesa), osnovni su razlozi za
nepreduzimanje neophodnih koraka u cilju realizacije
ovog Projekta. Izostanak saradnje, a time i
nepostojanje podrške, pre svaga od strane nadležnih
ministarstva Republike Srbije, a zatim i od brojnih
organizacija EU sa kancelarijama u zemlji, dodatno
otežavaju realizaciju Projekta. Bez ikakve
hipokrizije, kao autor ovog Projekta i deo grupe
entuzijasta koja se već godinama volonterski
angažuje na rešavanju problema edukacije i treninga,
čvrsto verujem da "Beogradski projekat 1-3-5"
predtavlja najbolje, evropski i globalno
prihvatljivo rešenje edukacije i treninga u
torakalnoj, kardio i vaskularnoj hirurgiji.
Činjenica da, već dugi niz godina, ovaj Projekat
nije dobio nikakvu, pa ni ozbiljnu zamerku od strane
kolega hirurga, nažalost, ne govori u prilog
njegovom kvalitetu, već samo odslikava prethodno
pomenutu nezainteresovanost ljudi, koje bi ova
pitanja trebalo najviše da interesuju, a koju sam
(zbog akademske pristojnosti) okarakterisao kao
"inertnost". Iz ove konstatacije izuzimam (ali ne
aboliram u potpunosti) mlađe kolege, koje su
prihvatile poziciju "nerelvantnih" učesnika u životu
srpske torakalne, kardio i vaskularne hirurgije,
naviknuti da to da je "tišna", makar i ona
intelektualna, jači adut u karijeri, nego
kompetentnost i kreativnost.
Ko dobija a ko gubi "Beogradskim projektom 1-3-5"
Odgovorno tvrdim: Ne
gubi niko (i ništa) - a dobijaju svi. Jedini uslov
da ova konstatacija zaista bude tačna, jeste da
svi srpski torakalni,
kardio i vaskularni hirurzi žele dobro svojoj
profesiji, akademskom dignitetu, sadašnjoj i budućim
generacijama kolega i najzad, svojim pacijentima i
zemlji. A, da li je to tako, neka svako zapita sebe
samog?!
Da li je
"Beogradsko projekt 1-3-5"
izvodljiv, isplativ, racionalan, adaptabilan,
kompatibilan?
Odgovor na sva
prethodna pitanja je: DA. Da li je njegova
realizacija jednostavna? Naravno da nije. Neophodna
je visoka koordinacija i veliko angažovanje brojnih
ljudi i institucija. Naizgled paradoksalno,
"Beogradski projekat 1-3-5" (njegove prednosti ali i
teškoće u njegovoj realizaciji), bolje je shvaćen sa
druge strane Atlantika, nego u zemlji u kojoj je
nastao.
U nastavku teksta
možete pročitati deo prepiske sa
Prof. Robert Replogle-om,
koji govori o aktuelnim naporima da se uspostave
standardi edukacije i treninga na globalnom planu.
Veoma važno mesto u ovoj prepisci, odnosi se na
potencijalni znalaj "Beogradskog proketa 1-3-5"
(boldovan tekst). Prof. Replogle je bio spreman da
poseti našu zemlju i sve relevantne institucije
(uključujući nadležna ministarstva), kako bi Projekat
dobio potrebnu nacionalnu, odnosno regionalnu
podršku. Inicijalna intencija je bila da "IV Kongres
UKVHS, sa međunarodnim učešćem" bude organizovan kao
regionalni skup i da pored kolega iz zemlje i
regiona, na njemu prisustvuju i relevantni gosti iz
inostranstva, kao i predstavnici Univerziteta i
Fakulteta (blok dijagram 2).
Blok dijagram 2 -
Prvobitni plan organizacije IV Kongresa UKVHS 2005
Bilo je planirano da
skup rezultuje potpisivanjem "Deklaracije o
regionalnoj saradnji u procesu eudkacije i treninga
u oblastima torakalne, kardio i vaskularne
hirurgije". To bi (kao što se iz pisma Prof.
Replogle-a vidi), bila idealna osnova za punu
internacionalizaciju Projekta i podršku Svetske
banke u njegovoj realizaciji. Nažalost, ova ideja
nije naišla na adekvatnu podršku, pre svega u
kolegijalnim krugovima, pa je tako skup sveden na
konfuznu evaluaciju postojećeg, veoma disperznog
stanja edukacije i treninga u torakalnoj, kardio i
vaskularnoj hirurgiji u Srbiji (u formi ekspozea
koji su objektivno odslikali takvo stanje).
Da li smo, i šta
propustili da uradimo? Procenite sami iz teksta
prof. Replogle-a.
Pismo Prof.
Replogle-a:
"Dear Dr. Kocica,
I was excited to
receive your e-mail. Plans for developing an
International Certification process are moving along
nicely following a long period of planning. The
World Heart Foundation, founded by Dr James Cox, has
taken this project on as one of its main efforts.
Many influential surgeons around the world have
expressed a strong interest in pursuing its goals,
The president of the European Board of Cardiac
Surgery, Dr. Toni Lerut, is strongly in favor of
moving ahead. I spent last Friday with with Dr Bill
Gay, Executive Director of the American Board of
Thoracic Surgery, and he is enthusiastic about the
prospects, and has agreed to help in any way he can.
Nearly every leader in our specialty around the
world is on board and ready to go, they are waiting
to have a plan in effect that appears to be worthy
and a goal established that seems possible to
achieve. The major obstacle is finding the money to
get started and identifying the resources to sustain
the program over the long term.
The American Board of Thoracic Surgery and the
Residency Review Committee for Thoracic Surgery
(which examines the adequacy of the training
programs) are self supporting based on either
assessments on all thoracic surgeons, or by fees
paid by training programs or by the candidates for
certification.The annual budget of the American
Board of Thoracic Surgery (ABTS) is about $1
million, this to examine and certify about 160
candidates. The examination fee is currently $1600
for each candidate. Usually the training program
pays this, although often the candidate will have to
pay it themselves. Then the candidate has to go to
the examination center, where ever it is set up, and
this will cost them another $1000 in travel expense.
These charges are not tolerable in many places in
the world, and we have to come up with a plan to
lower the cost without reducing the merit of the
examination. The ABTS has been forward looking with
regard to reducing the costs of certification, and
this year for the first time, the written
examination was given entirely on the Internet, in
300 locations around the US, saving the ABTS and the
candidates a great deal of time and money. It was
for this purpose that CTSNet was originally
designed, and the tools are in place to accomplish
examination world wide on the Internet. using
CTSNet. It is not a simple thing, largely because of
security concerns but it can be done.
The next obstacle was to find a way to get started.
Initiating a Certification process throughout the
world, in one huge burst, seemed overwhelming.
While
I was trying to think of a way to get started, along
came your e-mail and the solution jumped out at me.
The way to get started is to set up a template, or a
trial program, in the region of the Balkans and
Eastern Europe, taking care to set up this trail in
the exact same manner as we would move ahead with a
full International Certification program. We could
work out the details, overcome the problems within
the regional program and then move ahead to the rest
of the world. Perhaps the best approach would be to
use several regional templates, but using a process
which would be applicable to all the regions
worldwide. It is essential that we have a
certification process that is recognized in all
areas of the world as being genuine.
One of the biggest problems is going to be
the need to overcome any untoward political
influence. Unless this certification if recognized
as being of the highest integrity, it will
eventually be doomed. The pioneers that will be
involved in the process must be of the highest
personal integrity. I know you are of that opinion
also, and it gives great hope that this will work
out in you area.
The World Heart Foundation is meeting in San
Francisco at the AATS on Sunday April 10th at 3 PM.
I am certain that Dr Cox would like to have you
attend if you are going to be at the AATS. At that
meeting I am going to present a preliminary
framework for the organization of the International
Certification process for discussion. After the
revisions that will come following the discussion, I
am going to present the latest iteration of the
organizational structure at the 2nd Global Forum on
Humanitarian Medicine in Cardiology and Cardiac
Surgery in Geneva May 26th, organized by Dr. Jan
Christenson at the University of Geneva. Dr
Christenson has arranged for me to have a meeting
with the Deputy Director of the World Health
Organization in Geneva, and it is my hope that I can
convince him to arrange some funding for this by the
WHO. Dr Don Watson , President of the World Heart
Foundation, will be there as well, and he will also
be seeking funding with the WHO.. In the meantime,
Dr Cox has arranged for us, and other organizations
concerned with Heart Disease in the Developing
Nation of the world, to meet with a representative
of the World Bank, in Washington D.C. to seek
financial assistance from the World Bank. We may not
need a lot of money, but we will need some to get
started.
Of course I will be available on Nov 4-6th. No
matter what, I will make myself available to help in
any way I can. I would be pleased to suggest some
other people you might find helpful. I admire your
persistence of your thoughtfulness in arranging this
initial meeting, and I truly hope it will be
successful. Please let me know what I can do to be
of assistance.
Best wishes, Bob
Replogle".
Beograd, 04. decembar
2006.
Dr Mladen J. Kočica
Generalni sekretar
UKVHS
|
